Een meerderjarige kwetsbare naaste – je broer, dochter, partner – heeft een verstandelijke beperking, een psychische kwetsbaarheid of een verslavingsprobleem. Medisch lijkt hij misschien wilsonbekwaam, maar juridisch is dat niet zo zolang de vrederechter er niet anders over beslist. Kan hij dan zelf een zorgvolmacht geven?
Wat is een zorgvolmacht?
Een zorgvolmacht is een contract waarbij iemand (de lastgever) een ander (de lasthebber) aanduidt om in zijn naam beslissingen te nemen, ook wanneer hij dat zelf niet meer kan. Het is de buitengerechtelijke tegenhanger van het bewind waarbij de vrederechter een bewindvoerder aanstelt.
In de praktijk wordt vaak een hybride vorm gekozen: het contract werkt vandaag al als gewone lastgeving en loopt als zorgvolmacht door zodra je naaste wilsonbekwaam wordt. Om een zorgvolmacht te kunnen afsluiten moet de lastgever op dat moment nog wilsbekwaam zijn.
De zorgvolmacht door een medisch wilsonbekwaam persoon
Vanaf de meerderjarigheid is elke persoon juridisch wilsbekwaam. Dat blijft zo tot de vrederechter een beschermingsmaatregel oplegt en die beslissing werkt enkel voor de toekomst. Ook iemand die vanuit medisch oogpunt misschien wilsonbekwaam is kan juridisch dus nog een contract (zorgvolmacht) afsluiten.
Het Hof van Cassatie bevestigde in 2018 uitdrukkelijk dat medische verslagen hier niets aan veranderen: wie wegens zijn geestestoestand onbekwaam lijkt maar voor wie geen beschermingsmaatregel werd genomen, blijft juridisch volledig wilsbekwaam. In die zaak had een man bij notariële akte een zorgvolmacht gegeven aan zijn zus, en dit na een ernstige beroerte (CVA). Het Hof aanvaardde haar als zijn geldige vertegenwoordiger.
Daarnaast geven wet en rechtspraak de zorgvolmacht uitdrukkelijk voorrang op het bewind. De bescherming van een kwetsbare persoon mag nooit verder gaan dan nodig.
Is dat zonder risico?
Neen. In hetzelfde arrest herinnert het Hof eraan dat een rechtshandeling zonder werkelijke wil vernietigd kan worden. Wie aantoont dat je naaste op het moment van ondertekening niet begreep wat hij tekende kan de zorgvolmacht dus met succes aanvechten. Het moet dan wel gaan om iemand die daadwerkelijk belang heeft bij deze vernietiging.
Dit bewijs ligt steeds bij wie de vernietiging vraagt en het gaat over één welbepaald moment in het verleden (datum ondertekening zorgvolmacht). Bovendien rijst de vraag wie daar in de praktijk werkelijk belang bij heeft. Wie vooral vreest dat de volmacht slecht wordt uitgevoerd heeft een betere uitweg via de vrederechter (zie verder).
Het risico is reëel, maar blijft vooral beredeneerd en beheersbaar.
Zo maak je de zorgvolmacht sluitend
- Notariële akte: de notaris gaat na of je naaste begrijpt wat hij tekent en laat bij twijfel een medisch attest opmaken. Dat attest is later je sterkste bewijs.
- Registratie: zonder registratie in het centraal register eindigt de zorgvolmacht zodra je naaste wilsonbekwaam wordt. De notaris zorgt hiervoor.
- Opvolgende lasthebber: duid naast jezelf een lasthebber aan die het beheer overneemt als jij wegvalt.
- Verslagplicht: leg vast dat de lasthebber documentatie bijhoudt en eventueel periodiek rekenschap aflegt, bijvoorbeeld aan een vertrouwenspersoon.
- Verklaring van voorkeur: je naaste kan in dezelfde akte aanduiden wie hij als bewindvoerder wil mocht er toch een bewind nodig zijn.
En als het toch niet volstaat?
Dan is er een vangnet. Iedere belanghebbende kan de vrederechter vatten wanneer de belangen van je naaste in het gedrang komen. De vrederechter kan de zorgvolmacht dan laten doorlopen onder voorwaarden (zoals een verslagplicht aan de rechtbank), deze aanpassen of beëindigen en een bewind instellen. In dat laatste geval houdt hij rekening met de bewindvoerder die je naaste zelf verkoos.
Twijfel je of je naaste deze stap kan zetten, of wil je weten hoe je een zorgvolmacht sluitend opstelt? In een eerste gesprek bekijken we samen de situatie en de beste route.
Boek een consultatie (€ 80,00 excl. btw) via hello@rogiervaes.be.
